Ubezpieczenia w działalności gospodarczej

W każdej szkodzie majątkowej straty materialne to zaledwie 40 proc. jej wartości. Pozostałe 60 proc. stanowi wartość utraconego zysku. To wystarczający powód, dla którego ubezpieczenie utraty zysku powinno być nieodłącznym dodatkiem do ubezpieczenia mienia podmiotów gospodarczych.

W przypadku, gdy ma miejsce szkoda - pożar, powódź, zalanie czy awaria maszyny - to krótko po opanowaniu sytuacji liczymy straty. Pierwszym i bezpośrednim skutkiem szkody są straty materialne, które można łatwo oszacować. To szkody pierwotne.

Jednak poza szkodą pierwotną, powstaje szkoda wtórna, będąca efektem straty materialnej - spalenia, zalania czy awarii. Polega ona na tym, że wydarzenie szkodowe przerywa normalny tok działalności firmy - następuje przestój lub znaczne ograniczenie działalności do czasu usunięcia skutków szkody pierwotnej. W czasie takiego przestoju firma nie wypracowuje zaplanowanego zysku, a wręcz ponosi dodatkowe koszty. Mało tego, często ponowne uruchomienie działalności nie od razu pozwala ponownie ruszyć "pełną parą".
Szkoda utraty zysku

Obok szkód materialnych mamy do czynienia ze stratami czysto finansowymi, czyli utratą zysku, którą można, a nawet warto ubezpieczyć.

Ubezpieczenie utraty zysku nazywane jest "Business Interruption" (BI - przerwanie, zakłócenie biznesu) i obejmuje szacowany zysk brutto, który ubezpieczający mógłby osiągnąć w okresie odszkodowawczym ze sprzedaży towarów lub świadczenia usług, gdyby nie zaszło zdarzenie losowe powodujące szkodę w mieniu objętym ubezpieczeniem, w następstwie której ubezpieczający całkowicie lub częściowo nie mógł prowadzić działalności gospodarczej. Ubezpieczeniem objęte są także koszty stałe poniesione przez ubezpieczającego w okresie odszkodowawczym.
Okres ubezpieczenia, a okres odszkodowawczy

Pierwszym, kluczowym pojęciem związanym z BI jest okres ubezpieczenia, czyli czas uzgodniony między stronami ubezpieczenia i zapisany w polisie, np. od 1 stycznia do 31 grudnia 2007 r. Oznacza to, że między tymi datami - i tylko między nimi - towarzystwo ubezpieczeniowe udziela ochrony. Innymi słowy, szkoda musi wydarzyć się w tym czasie, aby ubezpieczonemu należało się odszkodowanie.

Innym pojęciem jest "okres odszkodowawczy". To czas trwający od dnia, w którym ubezpieczający został zmuszony do ograniczenia lub zaprzestania działalności gospodarczej w wyniku szkody, do dnia, w którym szkoda powodująca przerwę w działalności przestała wpływać na tę działalność. Nie może trwać dłużej niż maksymalny okres odszkodowawczy. Upraszczając - okres odszkodowawczy to okres "wychodzenia z dołka" do stanu sprzed szkody, czyli szacowany czas ponoszenia utraty zysku.
Szacowanie okresu odszkodowawczego

Długość okresu odszkodowawczego musi określić sam ubezpieczający, na podstawie własnych szacunków. Należy wziąć pod uwagę:

* rodzaj konstrukcji budynków - orientacyjnie czas ich odbudowy,
* uwarunkowania prawne - procedury związane z odbudową,
* dostępność zastępczych maszyn, materiałów i urządzeń - czas, w jakim uda się je pozyskać,
* rodzaj prowadzonej działalności - gdy rynek jest silnie konkurencyjny, okres odszkodowawczy powinien być jak najkrótszy, w zamian za duże koszty dodatkowe powrotu do pełnej sprawności,
* możliwości wykorzystania wolnych mocy przerobowych (dodatkowe linie produkcyjne i lokalizacje),
* ewentualną konieczność stosowania szczególnych zabiegów w celu usunięcia skutków szkody, np. zanieczyszczenia środowiska naturalnego.

Jak długo trwa ochrona?

Początek okresu odszkodowawczego musi zmieścić się w ramach czasowych okresu ubezpieczenia, jednak koniec okresu odszkodowawczego może wykroczyć poza okres ubezpieczenia. Na przykład okres ubezpieczenia trwa od 1 stycznia do 31 grudnia, okres odszkodowawczy wynosił 6 miesięcy, a szkoda wydarzyła się 1 września. Choć ochrona ubezpieczeniowa, czyli polisa wygasa 31 grudnia, towarzystwo zrekompensuje zysk utracony do końca lutego kolejnego roku, bo tak przewidywała umowa ubezpieczenia. Nawet jeśli ubezpieczony nie wznowi polisy po 31 grudnia, zobowiązanie towarzystwa obowiązuje od 1 września do 28 lutego, czyli do końca sześciomiesięcznego okresu. Decydujące znaczenie ma to, że szkoda wystąpiła w okresie ubezpieczenia!

Z przyczyn związanych z obliczaniem utraconego zysku brutto, jako okresy odszkodowawcze przyjmuje się najczęściej 6, 12 i 18 oraz 1 rok.
Obrót i koszty

Podstawowymi elementami finansowymi do szacowania zysku brutto do ubezpieczenia są:

* obrót,
* koszty zmienne,
* koszty stałe,
* koszty dodatkowe.

Kalkulacja rocznego obrotu do ubezpieczenia wygląda następująco:
Przychody ze sprzedaży (bez podatku VAT i akcyzy)
- rabaty udzielone klientowi
+ zwroty
-/+ zmiana stanu zapasów
+ produkcja na potrzeby własne
+ inne przychody związane z działalnością firmy (zaplecze socjalne, outsourcing)
+ odszkodowania BI otrzymane za dany okres
_________________________
= ubezpieczony obrót

Koszty zmienne definiuje się jako koszty korelujące z rozmiarem działalności. W przypadku zmniejszenia rozmiaru działalności, koszty ulegają proporcjonalnej redukcji. Są to zatem: koszty surowców i materiałów, robocizny bezpośredniej, nabycia półproduktów, towarów przeznaczonych na sprzedaż, opakowań i wysyłki, energii w części przeznaczonej na produkcję, usług zewnętrznych związanych z wielkością obrotu (usługi reklamowe, prowizje dla pośredników itp.), koszty ubezpieczeń zależne od obrotu (np. ubezpieczenie mienia w transporcie) oraz opłaty licencyjne i patentowe, jeśli naliczane są do obrotu.

Koszty stałe definiuje się jako koszty, które nie korelują z poziomem działalności. Będą ponoszone pomimo przerwy w działalności. Należą do nich: wynagrodzenia pracowników, amortyzacja związana ze "starzeniem" się urządzeń, koszty konserwacji i serwisowania maszyn i budynków, zużycie energii na cele pozaprodukcyjne oraz koszty nieprzypisane bezpośrednio produkcji (marketing, administracja), licencje i opłaty niezależne od obrotu. Ponadto: koszty finansowe (odsetki), podatki i opłaty stałe, składki ubezpieczeniowe niezależne od obrotu, koszty reklamy.

Koszty dodatkowe to niezbędne i uzasadnione wydatki poniesione w celu jak najszybszego wznowienia działalności, utrzymania wartości obrotu i ograniczenia wysokości szkody. Generuje je praca w godzinach nadliczbowych i w dni ustawowo wolne od pracy, dodatkowy fracht, zapewnienie lokalizacji i urządzeń zastępczych czy działania związane z utrzymaniem wizerunku firmy na rynku.
Obliczanie sumy ubezpieczenia

Kalkulacja ubezpieczonego zysku brutto odbywa się przy pomocy jednej z dwóch metod: obrót minus koszty zmienne lub zysk brutto plus koszty stałe. W obu przypadkach należy uwzględnić prognozowane wzrosty przychodów i kosztów zmiennych oraz zysku brutto i kosztów stałych. W ten sposób oblicza się sumę ubezpieczenia, czyli maksymalne odszkodowanie, jakie może wypłacić ubezpieczyciel.

Oto kolejne kroki przy określaniu sumy ubezpieczenia metodą: obrót minus koszty zmienne:

1. wychodzimy od danych za 12 miesięcy minionego roku obrachunkowego (2006)
2. określamy wielkość osiągniętego w tym okresie obrotu do ubezpieczenia (20 mln)
3. odejmujemy koszty zmienne (8 mln);
wartość do ubezpieczenia: 20 mln - 8 mln = 12 mln
4. określamy przewidywany wzrost obrotu:
1. w 2007 (+10 proc.)
2. w 2008 (+10 proc.)
5. określamy długość okresu odszkodowawczego (12 m-cy)
6. kalkulujemy sumę ubezpieczenia dla okresu odszkodowawczego = 12 m-cy.

Wartość do ubezpieczenia: (12.000.000 x 110 proc.) x 110 proc. = 14.520.000
Szczególne rodzaje działalności

W niektórych rodzajach działalności nie odbywa się produkcja i sprzedaż, a koszty zmienne są tak małe, że można je pominąć. Dotyczy to m.in. operatorów składów i magazynów, właścicieli muzeów, galerii, kin i teatrów. W takich przypadkach BI ubezpiecza się na bazie przychodów brutto. Na bazie przychodów z najmu i kosztów serwisowych ubezpiecza się m.in. właścicieli nieruchomości.

Istnieje również propozycja BI dla firm, które nie osiągnęły zysku (np. z racji niedawnego rozpoczęcia działalności). Mogą one ubezpieczyć koszty stałe, jakie musiałyby tak czy owak ponieść wskutek przerwy w działalności po szkodzie.
Cenny dodatek

Ubezpieczenie BI nie może występować samoistnie, ponieważ jest ubezpieczeniem skutków innej szkody (ang. consequential loss - szkoda w efekcie, w konsekwencji). Jest więc dodatkiem, ale o wartości, którą trudno przecenić.

Zakres ubezpieczenia BI jest albo taki sam jak zakres ubezpieczenia majątkowego, albo węższy. Majątek może być ubezpieczony na przykład od wszelkich ryzyk, a BI tylko w zakresie FLEXA (ogień, uderzenie pioruna, wybuch, upadek statku powietrznego). Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy towarzystwo zgadza się na pokrycie strat materialnych po powodzi, ale ocenia, że skutki finansowe okresu przestoju po powodzi byłyby zbyt dotkliwe i nie do zaakceptowania przez towarzystwo.

Inne dwa rodzaje ubezpieczeń, którym zwykle towarzyszy BI, to ubezpieczenie maszyn od awarii oraz niektóre ubezpieczenia budowlano-montażowe. W odniesieniu do tych ostatnich występuje ryzyko utraty spodziewanych zysków nie w okresie przestoju, a w przyszłości (ang. Advanced Loss of Profit). Dotyczy to budowy hoteli i pensjonatów, gdzie opóźnienie zakończenia inwestycji wskutek szkody w trakcie budowy (ubezpieczonej polisą budowlano-montażową) naraża właściciela na utratę zysków z najmu pokoi w okresie równym okresowi opóźnienia. To można ubezpieczyć, ponieważ cena pokoju jest już skalkulowana.


Tomasz Rydzicki
Autor jest współpracownikiem Gazety Małych i Średnich Przedsiębiorstw